ฉนวนใยหิน Rockwool คืออะไร ใช้กับงานอุตสาหกรรมแบบไหน

คำว่าฉนวนใยหิน หรือ Rockwool ถูกเรียกกันจนกลายเป็นชื่อสามัญของวัสดุ ทั้งที่ความจริงเป็นชื่อแบรนด์ ชื่อทางเทคนิคของมันคือ stone wool หรือใยหินบะซอลต์ เหตุผลที่วัสดุนี้ถูกใช้กว้างในงานโรงงานไม่ได้อยู่ที่การทนความร้อน เพราะมีวัสดุอื่นทนได้มากกว่าหลายเท่า แต่อยู่ที่การทำสองอย่างพร้อมกันได้ในวัสดุชิ้นเดียว คือกันความร้อนและกันไฟ

ฉนวนใยหินทำจากอะไร

ใยหินผลิตจากการหลอมหินบะซอลต์ร่วมกับตะกรันรีไซเคิล แล้วปั่นเป็นเส้นใยละเอียดก่อนอัดขึ้นรูป ใยหินไม่ใช่แร่ใยหินหรือแอสเบสตอส แม้ชื่อจะคล้ายกัน ใยหินเป็นเส้นใยแร่ที่ผลิตขึ้นจากการหลอมหินแล้วปั่นเป็นเส้น ส่วนแอสเบสตอสเป็นแร่ที่มีโครงสร้างเป็นเส้นใยอยู่แล้วตามธรรมชาติและถูกห้ามใช้ในหลายประเทศ เป็นคนละวัสดุกันโดยสิ้นเชิง

ค่าสเปกใยหินที่ต้องดูก่อนสั่ง

รายการ	ค่า
วัสดุตั้งต้น	หินบะซอลต์ + ตะกรันรีไซเคิล
ความหนาแน่น	90 – 120 kg/m³
ค่าการนำความร้อน	0.038 W/m·K
ความหนาที่ผลิต	50 / 80 / 100 / 120 mm
ค่ารับแรงกด	≥ 30 kPa ที่การยุบตัว 10% ตาม EN 826
การดูดซับน้ำ	< 1.0 kg/m² ตาม EN 1609
การจัดชั้นวัสดุไม่ติดไฟ	Class A1 ตาม EN 13501-1
การรับรองเพิ่มเติม	FM Global 4450 (เกณฑ์ระบบหลังคาเหล็กหุ้มฉนวน)

ดูภาพรวมวัสดุทั้งหมดได้ที่ ฉนวนกันความร้อนอุตสาหกรรมเลือกอย่างไร

Class A1 หมายความว่าอะไร

 

EN 13501-1 คือระบบจัดชั้นการตอบสนองต่อไฟของวัสดุก่อสร้าง แบ่งเป็นชั้น A1, A2, B, C, D, E, F โดย A1 คือชั้นสูงสุด หมายถึงวัสดุที่ไม่ติดไฟและไม่มีส่วนช่วยให้ไฟลุกลาม

สำหรับงานโรงงาน คุณสมบัตินี้มีค่ามากกว่าที่หลายคนคิด เพราะฉนวนที่หุ้มท่อและอุปกรณ์อยู่ทั่วโรงงานสามารถกลายเป็นเส้นทางลุกลามของไฟได้ถ้าเลือกวัสดุผิด

ส่วน FM Global 4450 เป็นเกณฑ์ของ FM Global ซึ่งเป็นหน่วยงานประกันภัยอุตสาหกรรม โดยเป็นเกณฑ์สำหรับระบบหลังคาเหล็กหุ้มฉนวนโดยเฉพาะ ไม่ใช่เกณฑ์ของงานหุ้มท่อ จึงใช้อ้างอิงกับฝ่ายประกันภัยได้เฉพาะในบริบทงานหลังคาโรงงาน

ใยหินทนความร้อนได้เท่าไหร่

 

โดยทั่วไปใยหินหรือ Stone Wool เป็นฉนวนที่ทนความร้อนได้สูงในระดับอุตสาหกรรม โดยค่าที่พบในตลาดจะอยู่ประมาณ 600–750 องศาเซลเซียส ขึ้นอยู่กับชนิด ความหนาแน่น และมาตรฐานการผลิตของแต่ละผู้ผลิต อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็น “อุณหภูมิสูงสุดที่วัสดุยังคงโครงสร้างได้” ไม่ใช่อุณหภูมิใช้งานจริงในทุกสภาวะ

ใยหินกับใยแก้วต่างกันอย่างไร

	ใยหิน	ใยแก้ว
วัสดุตั้งต้น	หินบะซอลต์หลอม	แก้วหลอม
ค่าการนำความร้อน	0.038 W/m·K	ขึ้นกับรูปแบบ
การจัดชั้นไม่ติดไฟ	Class A1	ขึ้นกับผลิตภัณฑ์
ความหนาแน่น	90 – 120 kg/m³	ต่ำกว่าโดยทั่วไป
รูปแบบที่ใช้ในโรงงาน	แผ่น ม้วน ปลอกท่อ	ผ้าทอ ม้วนบุฟอยล์
จุดแข็ง	กันไฟ รับแรงกด ดูดซับน้ำต่ำ	น้ำหนักเบา ขึ้นรูปเป็นผ้าได้

สรุปคือใยหินเป็นฉนวนเส้นใยแร่แบบขึ้นรูปสำหรับหุ้มและบุ ส่วนใยแก้วในงานอุตสาหกรรมมักอยู่ในรูปผ้าทอสำหรับตัดเย็บ ทั้งสองจึงไม่ได้แทนกันตรง ๆ แต่ใช้คนละหน้าที่

เลือกแผ่น ม้วน หรือปลอกท่อสำเร็จ

 

ใยหินมีให้เลือก 4 รูปแบบ ซึ่งเลือกจากลักษณะพื้นผิวที่ต้องหุ้มเป็นหลัก

• แผ่น ใช้กับงานบุผนัง ถัง และพื้นผิวเรียบขนาดใหญ่
• ม้วน เหมาะกับพื้นที่กว้าง เพราะลดรอยต่อที่เป็นสะพานความร้อน
• ปลอกท่อสำเร็จ ทรงกระบอกผ่าซีกสำหรับท่อตรง ติดตั้งเร็วและได้ความหนาสม่ำเสมอ
• ไส้ในของฉนวนตัดเย็บ ใช้กับปลอกหุ้มวาล์วและหน้าแปลนที่ถอดประกอบได้

แบบแผ่นมีความหนาให้เลือก 4 ระดับตั้งแต่ 50 ถึง 120 มิลลิเมตร ส่วนปลอกท่อสำเร็จใช้ได้ทั้งงานร้อนและงานท่อในระบบปรับอากาศ และการใช้เป็นไส้ในของฉนวนตัดเย็บจำกัดที่อุณหภูมิไม่เกิน 350 องศา ดูหมวดฉนวนใยหินทั้งหมดได้ที่หน้าสินค้า

ค่าการดูดซับน้ำมีผลมากกว่าที่คิด

ฉนวนที่อุ้มน้ำจะกักความชื้นไว้ติดผิวโลหะ ทำให้ผิวภายนอกของท่อที่อยู่ใต้ชั้นฉนวนเกิดการกัดกร่อน โดยที่มองจากด้านนอกไม่เห็นความผิดปกติ และมักตรวจพบเมื่อเกิดการรั่วไปแล้ว อ่านเพิ่มที่ การผุกร่อนภายใต้ฉนวน (CUI)

การเลือกวัสดุที่ดูดซับน้ำต่ำจึงเป็นการป้องกันปัญหานี้ตั้งแต่ต้นทาง ควบคู่กับระบบปิดผนึกที่ดี

สรุป

ฉนวนใยหินหรือ stone wool ผลิตจากหินบะซอลต์หลอม ไม่ใช่แร่ใยหินหรือแอสเบสตอสอย่างที่ชื่อภาษาไทยชวนให้เข้าใจผิด จุดแข็งของมันคือค่าการนำความร้อน 0.038 W/m·K ซึ่งต่ำที่สุดในกลุ่มวัสดุฉนวนทนความร้อนสูง ควบคู่กับการจัดชั้นไม่ติดไฟระดับ Class A1 ตาม EN 13501-1 ซึ่งเป็นชั้นสูงสุด

ข้อจำกัดอยู่ที่อุณหภูมิ และอีกค่าที่ไม่ควรมองข้ามคือการดูดซับน้ำซึ่งช่วยลดความเสี่ยงการผุกร่อนใต้ฉนวนได้ตั้งแต่ต้นทาง

ไม่แน่ใจว่างานของคุณควรใช้ใยหินหรือวัสดุอื่น ส่งรายละเอียดหน้างานให้ทีมวิศวกรช่วยดูได้ที่นี่

คำถามที่พบบ่อย

1. ฉนวนใยหินอันตรายไหม
   ใยหินไม่ใช่แร่ใยหินหรือแอสเบสตอส เป็นเส้นใยแร่ที่ผลิตจากหินบะซอลต์หลอม และจัดชั้นเป็นวัสดุไม่ติดไฟระดับ Class A1 ตาม EN 13501-1 สิ่งที่ต้องระวังคือฝุ่นเส้นใยระหว่างตัดและติดตั้ง ซึ่งทำให้ระคายเคืองผิวหนัง ตา และทางเดินหายใจได้ จึงควรสวมถุงมือ แว่นตานิรภัย และหน้ากากกรองฝุ่น ตามคำแนะนำและเอกสารความปลอดภัยของผู้ผลิต
2. ฉนวนใยหินทนได้กี่องศา
   สำหรับงานอุตสาหกรรมรองรับอุณหภูมิได้ประมาณ 600–750°C ขึ้นอยู่กับเกรดและผู้ผลิต ไม่มีค่าตายตัวเดียวสำหรับทุกชนิด จึงควรดูสเปกของแต่ละรุ่นเป็นหลัก ไม่ควรใช้ตัวเลขเดียวเหมารวมทุกงาน
3. ใยหินกับใยแก้วเลือกอย่างไร
   ดูเกณฑ์อุณหภูมิและข้อกำหนดหน้างานก่อน แล้วจึงดูจากรูปแบบงาน งานบุผนัง หุ้มถัง และปลอกท่อตรงเลือกใยหิน ส่วนงานที่ต้องตัดเย็บเป็นผ้าห่มหรือม่านเลือกผ้าใยแก้ว ทั้งสองใช้คนละหน้าที่มากกว่าจะแทนกัน
4. Class A1 กับ FM Global 4450 ต่างกันอย่างไร
   Class A1 เป็นการจัดชั้นการตอบสนองต่อไฟตามระบบ EN 13501-1 ใช้ได้กับวัสดุโดยทั่วไป ส่วน FM Global 4450 เป็นเกณฑ์ของหน่วยงานประกันภัยอุตสาหกรรมสำหรับระบบหลังคาเหล็กหุ้มฉนวนโดยเฉพาะ จึงอ้างอิงได้เฉพาะในบริบทงานหลังคา ไม่ครอบคลุมงานหุ้มท่อ
5. ปลอกท่อสำเร็จกับม้วนเลือกแบบไหน
   ท่อตรงยาวใช้ปลอกสำเร็จจะติดตั้งเร็วกว่าและได้ความหนาสม่ำเสมอ ส่วนม้วนเหมาะกับพื้นผิวกว้างหรือรูปทรงที่ปลอกสำเร็จเข้าไม่ได้